By 
İSTANBUL (İGFA) – Sosyal medyada ve internet ortamında “hızlı kilo verme” vaadiyle yaygınlaşan şok diyetler, estetik telaşlar uğruna sıhhati önemli biçimde riske atıyor.
Özellikle çok düşük kalorili, yüksek proteinli ve sıvı alımı yetersiz diyet modelleri başta böbrekler olmak üzere birçok hayati organın işlevlerini olumsuz etkiliyor.
Türk Böbrek Vakfı (TBV) uzmanları, şok diyetlerin kısa vadeli kilo kaybının ötesinde, kronik böbrek yetmezliği üzere önemli tablolara taban hazırlayabileceği konusunda uyarıyor.
“ŞOK DİYETLE VERİLEN KİLOLAR KISA MÜDDETTE GERİ ALINIYOR BEDEN ‘YO-YO SENDROMU’NA GİRİYOR”
Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın, hususla ilgili yaptığı açıklamada kısa müddette istenilen kiloya ulaşma dileğinin birden fazla vakit sıhhat şuurunu art plana attığını vurguluyor.
Aydın, “Diyet sözü Eski Yunanca ‘diaita’ sözcüğüne dayanır ve ‘yaşam biçimi, hayatın düzenlenme şekli’anlamına gelir. Diaita sadece beslenmeyi değil, hareketi, uykuyu ve ruh hâlini de kapsayan, hayatın bütüncül olarak düzenlenmesini tabir eder. Günümüzde ise birçok insan için bu bütüncül yaklaşım, yerini süratli tahlillere ve önemli kısıtlamalara bıraktı. Şok diyetler ekseriyetle çok süratli kilo verdirdiği için umut verir. Lakin bu süreçte beden aslında yağ yakmaktan çok su ve kas kaybeder. Uzun müddet aç kalındığında vücut bunu bir tehlike olarak algılar ve kendini muhafazaya almaya başlar. Metabolizma yavaşlar, kişi daha çabuk yorulur, üşür ve halsiz hisseder. Diyet bittiğinde ise beden, bir sonraki ‘açlık’ periyoduna hazırlık yapmak ister ve alınan kilolar birçok vakit geri gelir. Bu nedenle şok diyetler, kalıcı bir tahlil sunmak yerine birebir döngüyü tekrar tekrar yaşatır. Daima şok diyetler uygulanarak verilen kiloların, kısa mühlet sonra ziyadesiyle geri alınması ‘yo-yo sendromu’ olarak isimlendirilir. Vücudun tekrar tekrar bu çeşit ani kısıtlamalara maruz kalması, vakitle kilo artışına yol açabilir. Metabolizma suratının düşmesi, sağlıklı kilo vermeyi zorlaştırırken hormonal dengeyi ve organların sistemli çalışmasını da olumsuz etkileyebilir.” diyor.
Bu durumun başta böbrekler olmak üzere pek çok organı olumsuz etkilediğini belirten TBV Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın; “Özellikle son yıllarda trend hâline gelen yüksek protein tüketimi ve sistemsiz, eksik beslenme usulü, böbreklerin üzerindeki yükü artırır. Böbrekler bu yükü uzun müddet taşıyamadığında ise işlevlerinde bozulmalar görülebilir ve bu durum vakitle kronik böbrek hastalığına yer hazırlayabilir.” dedi.
“AMAÇ YALNIZCA KİLO VERMEK DEĞİL ORGANLARI KORUYARAK KİLO VERMEK OLMALI”
TBV İstişare Meclisi Üyesi Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Nadir Alpay, şok diyetlerin böbrek sıhhatine önemli ziyanlar verdiğini belirterek, “Yüksek proteinli ve düşük kalorili beslenme böbreklerin iş yükünü artırır. Az sıvı alımıyla birleşince böbrekler zorlanır ve kronik böbrek yetmezliği riski ortaya çıkar. Bilhassa hipertansiyon ve diyabet hastalarında bu risk daha erken periyotta gelişebilir” tabirlerini kullandı.
Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Nadir Alpay, söz konusu diyetlerin böbrek sıhhatini nasıl riske atabileceğini şöyle açıkladı:
Böbreklerin yükünün birdenbire artması, yüksek protein alımı bedende azot içeren artıkların, üre, kreatinin ve asitli bileşiklerin ölçüsünü arttırır. Bunlar da böbreklerin temizlemesi gereken bilhassa asitli hususların (metabolik asitlerin) kanda yükselmesiyle böbreklerin iş yüklerini çok arttırır, süzme (filtrasyon) kapasiteleri düşürür ve böbreklerimiz yorulur. Kapasite fikir bilinmeyen böbrek hastalıklarının ortaya çıkma riski yükselir. Tansiyon ve şeker hastalarında yıllar içinde hafif protein kaçağı ve böbrek işlevlerinde azalma vardır. Bu durum aslında hudutta olan böbrek işlevlerini bozarak böbrek yetmezliğine sebep olabilir.
Dehidrasyon (susuz kalma) riski: Karbonhidrat azaldığı için bedendeki su süratle atılır, ayrıyeten az sıvı alımı da olunca kişi tartıda süratle düşüş yaşar lakin bu yağ kilosundan değil bedenin su kilosundan kaybedilir. Su hem böbrekler hem de tüm beden fizyolojimiz için çok değerlidir. 70 kg bir insanın yüzde 60’ı yani 42 litresi su, sıvıdır. Bu sıvı, hücreler içinde ve hücreler ortasında dağılır. Tüm biyokimyasal tepkilerin sağlıklı olması için su çok kıymetlidir. Susuzluk böbreklerin en önemli düşmanı olup idrarı yoğunlaştırır, böbrek içi kristalleşmeye, böbrek taşı oluşumunun hızlanmasına, bilhassa sıcak havalarda akut böbrek yetmezliği riski ile karşı karşıya kalmamıza sebep olabilir.
Böbrek taşı riskinin artması: Şok diyetlerde çoklukla çok protein, az lif ve az kalsiyum alınır. Bu tıp beslenme bedende asit yükünü artırır ve idrara daha asidik bir yapı kazandırır. Asidik idrar da böbrek taşı oluşumunu kolaylaştırır. Bilhassa kalsiyum oksalat ve ürik asit taşları ile gut hastalığı riski de artar. Şayet kişi daha evvel böbrek taşı düşürmüşse ya da ailesinde böbrek taşı hikayesi varsa, bu risk daha da yükselir.
Elektrolit istikrarının bozulması: Bu çeşit diyetlerdehızlı kilo kaybı sırasında sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum istikrarı bozulabilir. Bunlarla ilgili komplikasyonlar olabilir. Örneğin potasyumla ilgili kalp ritim bozuklukları, böbrek kanallarında hasar, kalsiyum ve magnezyumla ilgili kas krampları, kas güçsüzlükleri, sodyumla ilgili bulantı kusma, şuur bulanıklığı beyin ödemi tabloları gelişebilir.
Doç. Dr. Alpay, böbrekleri koruyarak sağlıklı bir diyetle kilo verilmesinin amaçlanması gerektiğini; protein, karbonhidrat, yağ ve lifin istikrarlı alındığı, vitamin ve minerallerle desteklenen, günlük 2–2,5 litre su tüketimini içeren, tuz ve işlenmiş besinlerin sonlandırıldığı bir beslenme programıyla haftada 0,5–1 kilo verilmesinin fizyolojik ve sağlıklı olduğunu tabir etti.
Kaynak: İGF Hber Ajansı
